W jaki sposób Europa może wzmocnić swoje systemy wodne

Opublikowano: 02/06/2026

Zasoby wodne Europy znajdują się pod coraz większą presją. Nowy Raport Urban Insight pt. „Za dużo, za mało, zbyt zanieczyszczona. Podejmując wyzwania wodne Europy” przygotowany przez ekspertów Sweco przedstawia 6 konkretnych działań oraz studia przypadków dobrych praktyk, pokazujące, w jaki sposób Europa może wzmocnić swoje systemy wodne, aby sprostać wyzwaniom związanym z powodziami, niedoborem wody i jej zanieczyszczeniem.

POBIERZ RAPORT

Na całym kontynencie dostęp do czystej i bezpiecznej wody przez długi czas był uznawany za coś oczywistego. Odkręcenie kranu i oczekiwanie wody wysokiej jakości stanowiło fundament zdrowia publicznego, rozwoju gospodarczego oraz stabilności społecznej. Przez dekady europejskie usługi wodne należały do największych sukcesów infrastrukturalnych kontynentu. Dziś to założenie jest coraz częściej podważane.

Europejska Agencja Środowiska (EEA) informuje, że 32% wód podziemnych w Europie znajduje się pod presją zanieczyszczeń obszarowych.

Zmiany klimatu, starzejąca się infrastruktura, rosnące zapotrzebowanie oraz zanieczyszczenia, takie jak farmaceutyki i PFAS – tzw. „wieczne chemikalia” – wywierają bezprecedensową presję na systemy zaopatrzenia w wodę pitną i oczyszczania ścieków.

Dlaczego podejście „od źródła do kranu – i z powrotem do natury” ma znaczenie?

Długotrwałe susze, rekordowe fale upałów oraz zmieniające się wzorce opadów sprawiają, że niedobór wody z anomalii staje się czymś naturalnym. Choć nagłówki medialne zdominowane są przez powodzie, w tle rozwija się cichy kryzys związany z deficytem wody. Stres wodny dotyka co roku około 20% terytorium Europy i 30% jej populacji.

Około 65% wody pitnej w Europie pochodzi z wód podziemnych. W wielu krajach zasoby te znajdują się pod coraz większą presją wynikającą ze stosowania pestycydów, zanieczyszczenia azotanami oraz niewystarczającej ochrony obszarów zasilania. Jednocześnie nowe mikrozanieczyszczenia – w tym PFAS, farmaceutyki i chemikalia przemysłowe – zostały już wykryte w większości jednolitych części wód i są trudne oraz kosztowne do usunięcia.

W rezultacie jedynie mniejszość europejskich wód powierzchniowych i podziemnych osiąga obecnie dobry stan ekologiczny lub chemiczny, co podkreśla skalę wyzwania związanego z zanieczyszczeniem.

POBIERZ RAPORT

Koszty wody i luki inwestycyjne – rosnące koszty uzdatniania wody

W całej Europie zużycie wody przez gospodarstwa domowe oraz jej ceny wykazują duże zróżnicowanie, odzwierciedlając różnice w infrastrukturze, nawykach konsumpcyjnych i lokalnej polityce.

Zużycie i ceny wody również znacznie się różnią. Średnie zużycie w europejskich gospodarstwach domowych wynosi 125 litrów na osobę dziennie. Ceny wody wahają się od około 1,2 euro za metr sześcienny w Bułgarii do 9,3 euro w Danii, przy średniej europejskiej wynoszącej około 3,6 euro za metr sześcienny. Pomimo tych różnic inwestycje w efektywność wodną i infrastrukturę pozostają niewystarczające, szczególnie w krajach o niższych taryfach.

Analiza Sweco pokazuje, że obecne ceny wody w wielu krajach pokrywają jedynie część długoterminowych kosztów niezbędnych do odnowy infrastruktury, adaptacji do zmian klimatu oraz zaawansowanego usuwania mikrozanieczyszczeń.

Według ekspertów Sweco wdrożenie oczyszczania czwartego stopnia w ramach zaawansowanego oczyszczania ścieków mogłoby zwiększyć koszty wody dla gospodarstw domowych o około 6%, podczas gdy szersze skutki środowiskowe i społeczne w dużej mierze pozostają nadal nieuwzględnione.

Rzeczywisty koszt wody wykracza daleko poza rachunek za wodę. Obejmuje on koszty ekonomiczne, środowiskowe, społeczne oraz te związane z klimatem, ponoszone przez społeczeństwo i przyrodę – mówi Mattias Salomonsson, ekspert ds. wody w Sweco.

Rozwiązania i 6 kluczowych działań na rzecz odporności wodnej

Uznanie rzeczywistych, długoterminowych kosztów wody jest kluczowe – nie po to, by ją podrażać, lecz aby zapewnić solidne i odporne systemy zdolne dostarczać bezpieczną wodę przez kolejne pokolenia. Eksperci Sweco wskazują zarówno praktyczne projekty, jak i sześć rekomendowanych działań zapobiegawczych:

1. Uczynienie ocen ryzyka wodnego standardowym wymogiem – w planach zagospodarowania przestrzennego, pozwoleniach, projektach infrastrukturalnych oraz decyzjach finansowych.
2. Opracowywanie miejskich strategii wodnych opartych na jasnych i rzetelnych analizach ryzyka dla wody pitnej, ścieków, wód opadowych i powodzi, wraz z planami awaryjnymi.
3. Planowanie i finansowanie odnowy starzejącej się infrastruktury wodnej – nadając priorytet kluczowym zasobom oraz zapewniając długoterminowe budżety na usuwanie PFAS i modernizację systemów.
4. Regularne przeprowadzanie oceny ryzyka wodnego i odporności – powiązując utrzymanie i inwestycje z analizą ryzyka oraz ograniczając straty wody (non-revenue water).
5. Uwzględnianie ryzyka wodnego w decyzjach kredytowych, inwestycyjnych i ubezpieczeniowych – tak aby sektory wodochłonne i samorządy brały pod uwagę remonty w odpowiednim czasie oraz narażenie na susze lub powodzie.
6. Wykorzystanie planowania przestrzennego oraz rozwiązań opartych na przyrodzie do ograniczania ryzyk wodnych – chroniąc obszary zasilania wód podziemnych, unikając zabudowy na terenach wysokiego ryzyka oraz tworząc przestrzenie miejskie, które magazynują i infiltrują wodę.

Projekty wodne w praktyce: Naprawa systemów wodnych Europy

Wyzwania wodne Europy są realne. Systemy zaopatrzenia w wodę pitną oraz oczyszczania ścieków w całej Europie znajdują się pod coraz większą presją wynikającą z ekstremów klimatycznych, rosnącego zapotrzebowania, zanieczyszczeń oraz starzejącej się infrastruktury.

Pomimo tych wyzwań istnieją już sprawdzone rozwiązania. Gospodarka wodna o obiegu zamkniętym, zaawansowane technologie oczyszczania oraz zintegrowane zarządzanie wodą wzmacniają odporność systemów w całej Europie poprzez takie działania jak wykorzystanie wód opadowych, modernizacja oczyszczalni ścieków w celu usuwania mikrozanieczyszczeń oraz ponowne wykorzystanie ścieków.

Raport przedstawia szereg projektów dobrych praktyk, które wzmacniają systemy wodne w Europie.