Gospodarka wodna i cyfrowe narzędzia. Spotkanie Zespołu Kształtowania Zasobów Wodnych we Wrocławiu

Opublikowano: 13/10/2026

Jak efektywnie wykorzystać big data, dane geoprzestrzenne i dane z dronów w analizach dotyczących spływu wód powierzchniowych, powodzi i suszy? W jaki sposób łączyć wiedzę o działaniach opartych na naturze (ang. Nature-based Solutions), hydrotechniczną, środowiskową i cyfrową, aby lepiej rozpoznawać uwarunkowania konkretnego obszaru i potrzeby społeczne w zlewni, gminie, mieście, wsi lub zakładzie przemysłowym?

O tych zagadnieniach rozmawiali członkowie Zespołu Kształtowania Zasobów Wodnych Sweco Polska podczas spotkania we Wrocławiu. W stolicy Dolnego Śląska zgromadzili się specjaliści z Warszawy, Poznania, Krakowa, Sopotu i Wrocławia, aby wymienić się doświadczeniami, podsumować dotychczasowe działania oraz omówić wyzwania stojące przed współczesną gospodarką wodną.

Ważnym tematem były możliwości wykorzystania narzędzi cyfrowych i systemów informacji geograficznej, w tym QGIS, w analizach związanych z ochroną przeciwpowodziową, przeciwdziałaniem skutkom suszy i zarządzaniem ryzykiem wodnym.

Gospodarka wodna oparta na danych

Planowanie działań związanych z wodą wymaga uwzględnienia wielu czynników. Należą do nich między innymi ukształtowanie terenu, zagospodarowanie przestrzenne, sieć hydrograficzna, istniejąca infrastruktura oraz potencjalne skutki zjawisk ekstremalnych.

Dane geoprzestrzenne pozwalają zestawiać te informacje i analizować ich wzajemne zależności. Mogą wspierać:

• ocenę zagrożenia i ryzyka powodziowego,
• analizę obszarów podatnych na skutki suszy,
• porównywanie wariantów działań,
• planowanie inwestycji i rozwiązań retencyjnych,
• proponowanie działań zwiększających odporność na zmiany klimatu,
• identyfikację obszarów wymagających dalszych analiz.

Rezultaty analiz GIS nie zastępują wiedzy eksperckiej ani szczegółowych opracowań technicznych. Mogą jednak ułatwiać rozpoznanie problemu, porządkowanie informacji i przygotowanie materiałów wspierających proces decyzyjny lub inwestycyjny. Uzupełnione o dane pozyskane za pomocą dronów zyskują dużą wartość i skalują się do potrzeb klientów.

Analizy ryzyka powodziowego

Jednym z przykładów zastosowania narzędzi cyfrowych jest szacowanie potencjalnych strat powodziowych. W tego typu analizach można uwzględniać między innymi zasięg zalewu, sposób użytkowania terenu, lokalizację budynków i infrastruktury oraz wrażliwość poszczególnych obszarów na zjawiska powodziowe o różnym prawdopodobieństwie i charakterze, również te prognozowane w przyszłości, których gwałtowność rośnie na skutek zmian klimatu.

Takie podejście może pomóc w:

• wskazywaniu obszarów szczególnie narażonych,
• porównywaniu różnych scenariuszy planistycznych,
• ocenie potencjalnych skutków powodzi,
• analizie wariantów ochrony przeciwpowodziowej,
• szacowaniu korzyści wynikających z unikniętych strat,
• planowaniu działań ograniczających ryzyko, w tym pożądanych działań opartych na naturze (ang. Nature-based Solutions).

Znaczenie ma przy tym jakość i aktualność danych, a także właściwy dobór metody analizy. Wyniki powinny być interpretowane w obrębie zlewni, ale z uwzględnieniem lokalnych warunków hydrologicznych, przestrzennych, środowiskowych i społecznych.

Ochrona przeciwpowodziowa i rozwiązania oparte na procesach naturalnych

Ochrona przeciwpowodziowa może obejmować zarówno infrastrukturę techniczną, jak i działania wykorzystujące naturalne procesy. W zależności od uwarunkowań danego obszaru analizowane mogą być między innymi możliwości zwiększania retencji krajobrazowej i dolinowej, ochrony terenów zalewowych i podmokłych, odtwarzania naturalnej przestrzeni rzek oraz poprawy warunków zatrzymywania i infiltracji wody.

W tym kontekście stosuje się także podejście Nature-based Solutions, czyli rozwiązania oparte na potencjale ekosystemów i procesach naturalnych. Mogą one obejmować:

• odtwarzanie mokradeł i terenów podmokłych,
• przywracanie rzekom części ich naturalnej przestrzeni,
• rozwój retencji dolinowej i krajobrazowej,
• renaturalizację lub renaturyzację wybranych odcinków cieków,
• ograniczanie uszczelnienia powierzchni.

Każde z tych rozwiązań wymaga indywidualnej analizy. Jego skuteczność zależy między innymi od charakterystyki zlewni, dostępnej przestrzeni, sposobu zaprojektowania oraz późniejszego utrzymania. Dzięki rozwojowi metod modelowania hydrologicznego i hydrodynamicznego Sweco analizuje skuteczność samych działań Nature-based Solutions oraz ich synergii z obiektami retencji strukturalnej takimi jak poldery i zbiorniki retencyjne.

Przeciwdziałanie skutkom suszy

Dane geoprzestrzenne mogą wspierać również planowanie działań związanych z suszą. Ich analiza pozwala zestawiać informacje o pokryciu i użytkowaniu terenu, ukształtowaniu powierzchni, sieci hydrograficznej oraz obszarach szczególnie wrażliwych na niedobór wody. Dane pozyskane za pomocą dronów pozwalają uszczegółowić dane geoprzestrzenne z publicznych źródeł.

Na tej podstawie można analizować możliwości dotyczące między innymi:

• zatrzymywania wody w krajobrazie,
• zwiększania retencji,
• ograniczania odpływu powierzchniowego,
• przechwytywania wód opadowych w miejscu ich pojawienia,
• ochrony obszarów o znaczeniu przyrodniczym,
• dostosowania sposobu zagospodarowania terenu do lokalnych warunków wodnych.

Podobnie jak w przypadku analiz powodziowych, właściwa ocena wymaga odpowiednich danych, jasno określonych założeń i uwzględnienia specyfiki konkretnego obszaru.

Wrocławskie spotkanie zespołu

Spotkanie Zespołu Kształtowania Zasobów Wodnych we Wrocławiu było również okazją do spojrzenia na gospodarkę wodną z perspektywy konkretnego miejsca. Uczestnicy odwiedzili Wrocławski Węzeł Wodny – system rzek, kanałów, śluz i jazów na Odrze, który wpływa na przepływ wody i warunki żeglugowe w mieście.

Terenowe spojrzenie na funkcjonowanie tego systemu uzupełniło rozmowy o analizach, planowaniu i projektowaniu rozwiązań dla gospodarki wodnej. Wymiana doświadczeń między specjalistami z różnych miast pokazała także znaczenie współpracy przy projektach dotyczących rzek, retencji, ochrony przeciwpowodziowej i przeciwdziałania skutkom suszy.

Współpraca różnych specjalizacji

Wyzwania związane z wodą wymagają łączenia kompetencji z zakresu gospodarki wodnej, hydrotechniki, ochrony środowiska, planowania przestrzennego, modelowania i analizy danych.

Zespół Kształtowania Zasobów Wodnych Sweco rozwija projekty i analizy dotyczące między innymi:

• ochrony przeciwpowodziowej,
• przeciwdziałania skutkom suszy,
• zarządzania ryzykiem wodnym,
• retencji,
• renaturalizacji i renaturyzacji rzek,
• wykorzystania danych geoprzestrzennych w gospodarce wodnej.

Połączenie wiedzy ekspertów pracujących w Warszawie, Poznaniu, Krakowie, Sopocie i Wrocławiu pozwala spojrzeć na projekty z różnych perspektyw – technicznej, środowiskowej, przestrzennej i analitycznej. Takie podejście wspiera przygotowanie rozwiązań dopasowanych do lokalnych warunków, wymagań klientów oraz zakresu konkretnego projektu.